Rögara, Foseptiğe, Tanka Neden Girilmez? Gaz Nasıl Öldürür
Ekibimizin sahada en sık söylediği cümle "çekilin, önce ölçelim". Rögar kapağını levyeyle açmış bizi bekleyen ev sahibi de, "şu tankın dibine bir eleman indirelim, çabuk biter" diyen tesis ustabaşı da bu cümleyi ilk başta fazla bulur. Sonra cihaz öter. Çukurun, bacanın ve tankın içindeki hava dışarıdaki havaya benzemez; bunu bilmeyen biri için orası kuyu değil, tuzaktır. Her yıl ülkenin bir yerinde bir foseptik ya da bir tank içinde birden fazla kişi aynı anda ölüyor ve olayların neredeyse hepsi aynı şekilde gelişiyor. Biz o hikâyenin niye hep aynı olduğunu anlatalım ki bizim adresimizde tekrarlanmasın.
İçeride ne var
Pis su beklerken çürür. Çürüme sırasında hidrojen sülfür çıkar; çürük yumurta kokusunun kaynağı odur. Bu gaz havadan ağırdır, yani rögarın dibine, foseptiğin sıvı yüzeyinin hemen üstüne ve tankın tabanına çöker, orada birikir. Az miktarda burnu rahatsız eder, gözü yakar. Miktar arttıkça tuhaf bir şey olur: koku alma sinirleri uyuşur ve koku kesilir. İnsan "geçti, dağıldı" sanır, oysa gaz artmıştır. Daha yüksek derişimde tek nefes yeter; kişi bir uyarı hissetmeden yere düşer. İş güvenliği dilinde buna "knockdown" deniyor, biz sahada "sırtüstü gitti" diyoruz. Solunumun durması dakikalar içinde olur.
Hidrojen sülfür yalnız değil. Aynı çürüme metan üretir; metan kokusuzdur, havadan hafiftir ve kapalı hacimde birikince patlayıcı bir karışım oluşturur. Ayrıca çürüme oksijeni tüketir. Kapağı günlerdir kapalı bir çukurda, kimse gaz solumasa bile nefes alacak oksijen kalmamış olabilir
